నేర దర్యాప్తులో 'కస్టడీ' అనేది అత్యంత కీలకమైన పదం. సాధారణంగా ఎవరైనా అరెస్ట్ అయినప్పుడు, వారిని పోలీస్ కస్టడీకి ఇచ్చారా లేదా జ్యుడీషియల్ రిమాండ్‌కు పంపారా అన్నది ఉత్కంఠ కలిగిస్తుంది. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న ప్రధాన వ్యత్యాసాలు మరియు చట్టపరమైన నిబంధనలను పరిశీలిద్దాం. 

1).పోలీస్ కస్టడీ (Police Custody):

పోలీస్ కస్టడీ అంటే పోలీసులు ఒక నిందితుడిని తమ భౌతిక ఆధీనంలోకి తీసుకుని విచారించడం. 

నిర్బంధం: నిందితుడిని పోలీస్ స్టేషన్‌లోని లాకప్‌లో ఉంచుతారు.
ఉద్దేశ్యం: నేరానికి సంబంధించిన సాక్ష్యాలను సేకరించడం, ఆయుధాలను రికవరీ చేయడం మరియు ఇతర నిందితుల వివరాలను రాబట్టడం.
సమయ పరిమితి: భారత రాజ్యాంగం మరియు భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) ప్రకారం, నిందితుడిని అరెస్ట్ చేసిన 24 గంటలలోపు మేజిస్ట్రేట్ ముందు హాజరుపరచాలి.

2).జ్యుడీషియల్ కస్టడీ (Judicial Custody):

జ్యుడీషియల్ కస్టడీ అంటే నిందితుడు న్యాయస్థానం (మేజిస్ట్రేట్) పర్యవేక్షణలో జైలులో ఉండటం. 

నిర్బంధం: ఇక్కడ నిందితుడు పోలీస్ స్టేషన్‌లో కాకుండా కేంద్ర లేదా జిల్లా జైలులో ఉంటాడు.
విచారణ: మేజిస్ట్రేట్ అనుమతి లేకుండా పోలీసులు నిందితుడిని విచారించలేరు.

3).కొత్త చట్టం (BNSS) ప్రకారం మార్పులు

గతంలో (CrPC సెక్షన్ 167 ప్రకారం) పోలీస్ కస్టడీని అరెస్ట్ అయిన మొదటి 15 రోజుల్లో మాత్రమే పొందే వీలుండేది. కానీ కొత్తగా వచ్చిన భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) సెక్షన్ 187 ప్రకారం

మొత్తం 15 రోజుల పోలీస్ కస్టడీని మొదటి 40 లేదా 60 రోజుల రిమాండ్ వ్యవధిలో ఎప్పుడైనా విడతల వారీగా (Intermittent Custody) తీసుకోవచ్చు.

దీనివల్ల దర్యాప్తు అధికారులకు విచారణలో మరింత వెసులుబాటు లభిస్తుంది. 

4).అరెస్ట్ అయిన వ్యక్తి హక్కులు

చట్టం ప్రకారం ప్రతి నిందితుడికి కొన్ని ప్రాథమిక హక్కులు ఉంటాయి

అరెస్ట్ కారణం: ఏ నేరంపై అరెస్ట్ చేస్తున్నారో తెలుసుకునే హక్కు.
న్యాయ సహాయం: తన నచ్చిన న్యాయవాదిని సంప్రదించే హక్కు.
వైద్య పరీక్ష: ప్రతి 48 గంటలకు ఒకసారి లేదా అవసరమైనప్పుడు వైద్య పరీక్షలు చేయించుకునే హక్కు.
గౌరవప్రదమైన ప్రవర్తన: విచారణ పేరుతో నిందితుడిని శారీరక హింసకు గురిచేయకూడదు.

జె.కనక దుర్గా లక్ష్మీ
"న్యూస్ వన్"లీగల్ అడ్వైసర్
ఇంటర్నేషనల్ హ్యూమన్ రైట్స్ (IHR) ఉత్తరాంధ్ర ఇంచార్జి